The Distribution of TPMT Gene Variants in the Population of the Republic of Srpska: Implications for Personalized Thiopurine Therapy
Introduction: Thiopurine drugs are widely administered for autoimmune and inflammatory diseases, as well as malignancies. The enzyme thiopurine S-methyltransferase, encoded by the TPMT gene, plays a crucial role in drug metabolism. Knowledge of the frequency and distribution of TPMT allelic variants facilitates personalized treatment and prevention of adverse effects. Aim: To investigate the frequency and distribution of the most prevalent TPMT allelic variants (*2, *3A, *3C) among the Caucasoid population in the Republic of Srpska. This distribution will help estimate risk for drug-related toxicity and allow tailored thiopurine use. Materials and Methods: A total of 100 unrelated healthy volunteers from various regions of the Republic of Srpska were included. Genotyping for *2, *3A, and *3C allelic variants was performed using real-time PCR. Results: Minor allele frequency for *2 was 0.23% (95% CI: 0,04–1,32%); *3B and *3C both had a frequency of 2.83% (95% CI: 1,63–4,88%). 5,66% of subjects were CT or TC genotype carriers for *3B and *3C, respectively. One (0.47%) carried the CG genotype for *2. Co-occurrence of heterozygous *3B and *3C genotypes indicated a *3A haplotype frequency of 2.83%. Among 12 carriers of the *3A genotype, 4 were female and 8 male, with no significant sex differences (p > 0.05). All genotype frequencies were in Hardy-Weinberg equilibrium. Conclusion: Most subjects are likely to safely metabolize thiopurines at standard doses, but identifying intermediate metabolizers by genetic testing is necessary to prevent serious adverse reactions.
Sva prava zadržana (c) 2025 Medicinske nauke
Influence of Peroxide-Based Bleaching and Laser Activation on Dental Composite Integrity
Introduction: Tooth whitening in the presence of dental restorations requires special consideration, as restorative materials respond differently to bleaching agents compared to natural dental tissues. Active bleaching substances may alter the physical and mechanical properties of composites, potentially compromising the integrity and longevity of restorations. Aim: This study aimed to evaluate the impact of bleaching agents with different concentrations, as well as additional laser activation, on the properties of selected dental composites. Materials and Methods: Four composite materials were selected: G-aenial Universal Flo (GC) and ESTELITE UNIVERSAL FLOW (Tokuyama Dental) with three different viscosity levels. Whitening procedures were performed using Opalescence gels (Ultradent) containing active agents at concentrations of 10%, 16%, and 40%. In addition, a subset of specimens was exposed to laser irradiation. Tribological tests, microscopic surface analyses, and microhardness measurements were carried out to assess the influence of bleaching protocols. Results: The bleaching process resulted in adverse effects on the composites’ properties. A reduction in microhardness, alterations in surface morphology, and increased wear susceptibility were observed. The degree of degradation was influenced by both the concentration of the bleaching agent and the use of laser activation. The observed changes are likely associated with polymer matrix degradation caused by hydrogen peroxide and carbamide peroxide present in bleaching gels. Conclusion: Tooth whitening procedures, particularly those involving higher peroxide concentrations and laser activation, negatively affect the structural and mechanical properties of dental composites. These findings emphasize the need for clinicians to carefully consider restorative materials when planning whitening treatments in patients with composite fillings.
Effect of DMLS Parameters and Heat Treatment on the Microstructure, Mechanical Performance, and Biofunctionality of Ti-6Al-4V Alloy
Introduction: Metallic biomaterials are widely applied in reconstructive surgery, including joint arthroplasty, maxillofacial surgery, and dentistry. Titanium alloys, particularly Ti-6Al-4V, are of special interest due to their low density, favorable mechanical properties, high corrosion resistance, and biocompatibility. Conventional processing methods, such as casting and plastic forming, are costly and technically challenging. In recent years, additive manufacturing technologies, especially Direct Metal Laser Sintering (DMLS), have emerged as promising alternatives. Aim: The study aimed to verify the hypothesis that proper adjustment of DMLS manufacturing parameters, combined with heat treatment, enables the production of Ti-6Al-4V elements with high density, controlled microstructure, low porosity, and mechanical properties comparable to those obtained by conventional methods. Materials and Methods: Ti-6Al-4V alloy specimens were fabricated using DMLS under varying laser power and scanning speed conditions. Heat treatments at different temperatures were performed to modify the as-sintered martensitic microstructure. Mechanical properties (Rm, Re, A, E), surface roughness, porosity, and microstructure were evaluated. Additionally, biofunctionality and cytotoxicity in simulated body fluids were assessed. Results: Laser power and scanning speed significantly affected surface roughness and material density. Mechanical properties were strongly correlated with energy density and post-processing heat treatment. The as-sintered martensitic microstructure provided high strength but insufficient ductility and ferromagnetism, thus unsuitable for biomedical use. Heat treatment at 850 °C for 2 hours resulted in a two-phase microstructure with improved ductility, homogenized structure, and reduced anisotropy, while porosity remained nearly unchanged (< 0.5% at 100–127 J/mm³ energy density). Mechanical parameters Rm and Re decreased, whereas A and E increased, reflecting enhanced functional balance. Conclusion: Optimized DMLS parameters combined with appropriate heat treatment allow the production of Ti-6Al-4V implants with desirable mechanical and structural characteristics, ensuring biofunctional performance comparable to conventionally processed alloys.
Stavovi i mišljenje studenata medicine o hidžami
Uvod: Hidžama (eng. cupping therapy) je drevna metoda porijeklom iz kineske i arapske medicine. Zasniva se na stvaranju vakuuma pomoću čašica na tijelu. Postoji suha (samo vakuum) i mokra hidžama (uz male rezove na koži radi ispuštanja krvi). Ova praksa zahtijeva savremenu naučnu procjenu i regulaciju u modernom zdravstvenom sistemu. Cilj: Cilj istraživanja bio je analizirati nivo znanja, stavove i profesionalna uvjerenja o hidžami kod studenata medicine. Materijal i metode: Provedena je anonimna anketa na uzorku od 51 studenta medicine. Upitnik je obuhvatio pitanja o definiciji, naučnoj utemeljenosti, etičkim standardima, i spremnosti za preporuku pacijentima. Analizirane su frekvencije odgovora kako bi se utvrdili dominantni stavovi. Rezultati: 86% studenata je upoznato s hidžamom, koju najčešće definišu kao komplementarnu medicinu uz savremene terapije (oko 27%). Stavovi su pretežno pozitivni (47%), pri čemu 55% ispitanika smatra da bi je trebalo koristiti kao dodatak klasičnoj medicini. Međutim, naglašen je oprez: 59% ispitanika smatra hidžamu samo djelimično naučno utemeljenom. 48% ispitanika bi je preporučilo pacijentima u specifičnim slučajevima. Kvalifikacija i edukacija: Postoji snažan konsenzus da izvođenje mora biti regulisano. 67% ispitanika smatra da bi hidžamu trebalo da izvode isključivo doktori medicine i stomatologije s dodatnom obukom, zbog potrebe za poznavanjem anatomije i komplikacija. Gotovo isti procenat, 67% studenata, izražava želju za formalnom edukacijom o hidžami unutar studijskog programa. Zaključak: Studenti medicine vide potencijal hidžame kao komplementarne metode, ali naglašavaju neophodnost naučne utemeljenosti i profesionalne regulacije. Rezultati ukazuju na to da bi teme o integrativnoj medicini, uključujući hidžamu, trebalo uvesti u medicinski kurikulum, kako bi se osigurala sigurna primjena isključivo od strane kvalifikovanih stručnjaka.
Analiza komplikacija kod pacijenata sa Kušingovim sindromom: retrospektivna studija
Uvod: Kušingov sindrom predstavlja hronični hiperkortizolizam koji dovodi do razvoja brojnih metaboličkih, kardiovaskularnih, neuropsihijatrijskih i imunoloških komplikacija, sa značajnim povećanjem morbiditeta i mortaliteta obolelih. Endogeni Kušingov sindrom je najčešće uzrokovan ACTH-sekretujućim adenomom hipofize, a ređe adrenalnim tumorom ili ektopičnom produkcijom ACTH. Pravovremeno prepoznavanje i lečenje komplikacija ključno je za smanjenje nepovoljnih ishoda i poboljšanje kvaliteta života obolelih. Cilj: Utvrđivanje učestalosti pojave komplikacija Kušingovog sindroma u vidu pojave dislipidemije i poremećaja glikoregulacije. Materijal i metode: Ova studija je obuhvatila retrospektivnu analizu 49 pacijenata sa endogenim Kušingovim sindromom, lečenih ambulantno ili hospitalno na Klinici za endokrinologiju UKCV u periodu novembar 2020. – novembar 2024. Na osnovu laboratorijskih nalaza glikemije u dnevnom poluprofilu i glikoziliranog hemogobina (HbA1c) dobijen je uvid u postojanje poremećaja glikoregulacije u ispitivanoj populaciji, a na osnovu lipidskog profila izvršena je klasifikacija hiperlipoproteinemija prema Frederiksonu. Podaci su statistički obrađeni u programu JASP 0.19.3 i prikazani grafički. Rezultati: Od ukupnog broja pacijenata, kod 69,39% pacijenata utvrđena je dislipidemija, dok je 63,27% imalo hiperglikemiju našte ili 2 h postprandijalno. Poremećen nivo HbA1c registrovan je kod 10,20% ispitanika, dok je kod većine (89,80%) HbA1c u granicama normale. Normalne vrednosti glukoze imalo je manje od pola (36,73%) ispitanika. Zaključak: Na značajnu prevalenciju metaboličkih poremećaja kod pacijenata sa Kušingovim sindromom ukazuje činjenica da od ukupno 49 pacijenata, 34 (69,39%) ima dislipidemiju, dok 31 pacijent (63,27%) ima hiperglikemiju.
Предикција убрзаног можданог старења код пацијената са HIV инфекцијом: улога волумена вентралног диенцефалона и таламуса
Увод: HIV (human immunodeficiency virus) инфекција, и поред виролошке супресије постигнуте комбинованом антиретровиралном терапијом (cART), остаје повезана са неуролошким компликацијама и потенцијалним убрзаним старењем мозга. Процена разлике између хронолошке и биолошке старости мозга (Brain Age Gap – BAG) постаје све значајнији биомаркер неуродегенерације. Циљ рада: Циљ студије био је да се испита да ли постоји статистички значајна разлика између хронолошке и процењене старости код HIV позитивних пацијената и здравих контрола, помоћу MRI снимака и volBrain софтвера са интегрисаним модулом за процену мождане старости, као и да се развију регресиони модели за поједине мождане структуре. Материјал и методе: Спроведена је ретроспективна студија која је обухватила 110 мушких испитаника подељених у две групе. Прву групу чинили су HIV позитивни пацијенти на терапији (N = 24) и без терапије (N = 48), док су другу групу чиниле здраве контроле (N = 38). VolBrain софтвер коришћен је за аутоматизовану волуметријску анализу MRI прегледа. Статистичка обрада укључивала је т-тестове и регресионе анализе. Резултати: Код HIV позитивних пацијената забележена је статистички значајна разлика између хронолошке и процењене старости (p < 0,05), док код здравих контрола та разлика није била значајна. Волумени вентралног диенцефалона и таламуса показали су статистички значајан негативан предиктивни утицај на процењену старост (p = 0,00), док волумен предњег цингулатног гируса показује тенденцију ка значајности. Закључак: Наши резултати указују на убрзано старење мозга код HIV позитивних пацијената, уз значајан допринос појединих можданих структура у предикцији биолошке старости.
Волуметријска анализа и сегментација хипокампуса код пацијената са Алцхајмеровом болести
Увод: Алцхајмерова болест (АБ) представља водећи узрок деменције широм света, уз растући утицај на јавно здравље и друштвено-економске ресурсе. Упркос напретку у дијагностици, ефикасни третмани који би зауставили напредовање болести и даље нису доступни. Као највулнерабилнија мождана структура у АБ, хипокампус је кључан за разумевање болести и праћење терапије. Аутоматизоване методе сегментације, попут VolBrain платформе, омогућавају објективно и поновљиво мерење његовог волумена и сегмената на магнетно-резонантним снимцима (MRI). Поред тога, биомаркери из цереброспиналне течности (ЦСТ), укључујући Aβ амилоид, фосфорилисани тау (pTAU) и укупни тау (tTAU), представљају значајне показатеље неуродегенерације у АБ. Циљеви: Упоредити укупни волумен хипокампуса и волумене његових сегмената између пацијената са Алцхајмеровом болешћу и здравих контрола, као и испитати потенцијалне корелације са биомаркерима из ЦСТ. Материјали и методе: У студију је укључено 15 пацијената са клиничком дијагнозом АБ и 15 здравих контрола, усаглашених по старости, полу и интракранијалном волумену. Сви испитаници су подвргнути MRI снимању на апарату јачине 3 Тесла. Аутоматизована сегментација и волуметријска анализа хипокампуса спроведене су коришћењем VolBrain платформе. Вредности ЦСТ биомаркера упоређене су са добијеним волуменским параметрима. Резултати: Пацијенти са АБ имали су значајно мањи укупни и леви волумен хипокампуса у поређењу са здравим контролама (p < 0,01). Додатно су уочена значајна смањења волумена (p < 0,01) у CA1 и CA4-DG субпољима. Нису утврђене значајне корелације између волумена хипокампуса и вредности ЦСТ биомаркера. Закључак: Аутоматизована волуметријска анализа хипокампуса показала је изражену атрофију код пацијената са АБ, посебно у CA1 и CA4-DG субпољима. Ови резултати истичу значај волуметрије хипокампуса као биомаркера за процену неуродегенеративних промена у АБ.
Antibiofilm aktivnost dezinficijenasa na biofilm produkujeće sojeve Salmonella spp. izolovanih iz namirnica animalnog porijekla
Uvod: Salmonele su bakterije koje mogu da se izoluju iz različitih uzoraka kod ljudi i životinja, mogu inficirati ljude i životinje kao slobodnoživeće, planktonske forme, mogu preživjeti na biljkama i neživoj sredini u vidu sesilne zajednice nazvane biofilm. Zbog toga su od velikog značaja u okviru koncepta „Jedno zdravlje" kao najvažnijeg javnozdravstvenog problema. Bakterije iz namirnica animalnog porijekla, ukoliko formiraju biofilmove na neživoj površini, mogu dugo preživjeti na mašinama i površinama i biti stalan izvor kontaminacije namirnica u ugostiteljstvu i industriji hrane. Cilj: Cilj ovog rada je bio da se uporedi antibiofilm aktivnost tri dezinficijensa različitog sastava i amehanizma dejstva (vodonik-peroksid, benzalkonijum-hlorid i natrijum-hipohlorit) na bakterije iz roda Salmonella izolovane iz namirnica animalnog porijekla, kad se nalaze u formi biofilma. Materijal i metode: Dezinficijensi su korišteni u koncentracijama od 0,5% natrijum-hipohlorit i benzalkonijum-hlorid, 3% vodonik-peroksid, i njihova aktivnost je ispitana tokom tretmana od pet minuta nakon inkubacije od 24 sata na temperaturi od 25℃ i 37 ℃. Rezultati: Produkcija biofilma je bila najoptimalnija na 25℃, gdje je bilo 15 (21%) neproduktora, a 55 (79%) izolata je produkovalo biofilm sa prosječnom biomasom od 0,11. Na 37℃, 26 izolata (37%) nije stvorilo biofilm, dok su umjereni i slabi produktori bili gotovo ravnomjerno raspoređeni. Sobna temperatura je bila optimalna za produkciju biofilma u odnosu na 37℃ (p < 0,001). Kad je u pitanju tretman biofilma, NaOCl je bilo najefikasniji, dok su vodonik-peroksid i benzalkonijum-hlorid pokazali podjednako dejstvo na obje temperature. Zaključak: Iako se kvaternarni amonijumovi preparati najčešće koriste za čišćenje i dezinfekciju površina, ipak su pokazali najslabije dejstvo na planktonske sojeve salmonela, kao i na biofilmove.
Biomaterijali iz humane amnionske membrane za inženjering mekih tkiva: razvoj 3D-bioprintabilnih nosača
Uvod: Rekonstrukcija dojke nakon mastektomije ilustruje ograničenja postojećih strategija za reparaciju mekih tkiva, koja su i dalje povezana sa komplikacijama i ograničenim uticajem na rizik od recidiva. Šire posmatrano, regeneracija mekih tkiva zahteva biomaterijale koji kombinuju strukturnu potporu sa bioaktivnošću. Humana amnionska membrana (hAM) primenjuje se u regeneraciji kože, rožnjače i urogenitalnog trakta, a ispoljava antitumorska, antifibrotična, antiinflamatorna i imunomodulatorna svojstva. Cilj: Cilj ovog istraživanja je razvoj 3D-bioprintabilnog skafolda (nosača) od homogenata humane amnionske membrane (hAM-h), koji zadržava bioaktivna svojstva i obezbeđuje potporu za inženjerstvo mekih tkiva, koristeći kao model primene rekonstrukciju dojke nakon mastektomije. Materijal i metode: hAM je izolovana iz placenti zdravih donorki, homogenizovana i analiziran je sadržaj citokina, komponente vanćelijskog matriksa i reološke osobine pomoću tenziometra, viskozimetra i zetasajzera. Bioaktivnost je ispitivana na mezenhimalnim matičnim ćelijama iz masnog tkiva (ATMSC). Formulacije hidrogelova optimizovane su korišćenjem alginata različitih viskoznosti i koncentracija, uz variranje parametara ekstruzione štampe i kroslinkovanja (učvršćavanja). Optimizovani alginati su potom kombinovani sa hAM-h radi formiranja bioinkova pogodnih za ekstruzioni bioprinting. Štampani skafoldi ukršteni su pomoću CaCl₂, mehanički okarakterisani, i testirani na adheziju ATMSC. Rezultati: hAM-h je sadržao visoke koncentracije faktora rasta, citokina, kolagena I/IV i matriksnih metaloproteinaza (MMP). Uzorci su pokazali stabilan negativan površinski napon (< –30 mV), heterogenu raspodelu čestica (~192 nm, PDI > 0,5) i konzistentne reološke profile (gustina, površinski napon, viskoznost). hAM-h nije narušio vijabilnost ATMSC u 2D sistemu i podržao je njihovu adheziju na 3D konstrukte. Mehanička ispitivanja skafolda pokazala su veću otpornost na kompresiju i bolju zadržanost mase u skafoldima na bazi alginata visoke viskoznosti u poređenju sa niskoviskoznim formulacijama. Zaključak: Dobijeni rezultati potvrđuju primenljivost bioinkova na bazi hAM-h/alginat za kreiranje stabilnih, bioaktivnih skafolda koji zadržavaju bioaktivna svojstva hAM-h. Rezultati ističu njihov potencijal za inženjerstvo mekih tkiva, sa rekonstrukcijom dojke kao klinički relevantnom primenom.
Uloga Ecto-5'-nukleotidaze (CD73) u regeneraciji i imunomodulaciji humanih mezenhimskih matičnih ćelija koštane srži
Uvod: Ecto-5’-nukleotidaza (CD73) ima ulogu u modulaciji inflamatornog odgovora kroz regulaciju balansa između ekstracelularnog ATP-a i adenozina, a istovremeno utiče i na regenerativni i migratorni potencijal mezenhimskih matičnih ćelija koštane srži (KS MMĆ), kao i na njihove interakcije unutar koštane srži. Razumevanje uloge CD73 eksprimiranog na KS MMĆ doprineće boljem razumevanju funkcionalnih osobina ovih ćelija, što je važno za razvoj ćelijske terapije i regenerativne medicine. Materijali i metode: KS MMĆ su izolovane iz ilijačne kosti pacijenata. Inhibicija CD73 je postignuta primenom adenozin 5’-(α,β-metilenski) difosfat (APCP). Ćelijska vijabilnost merena je MTT testom. Sekrecija citokina analizirana je protočnom citometrijom. Migratorni potencijal ispitan je metodom ogrebotine (od eng. scratch assay), dok je imunofluorescencija korišćena za evaluaciju citoskeletnih komponenti i lokalizacije proteina. Slike su analizirane fluorescencijskim mikroskopom, a kvantifikacija urađena u ImageJ-u. Cilj: Ispitati efekte kratkoročne inhibicije CD73 pomoću APCP na proliferaciju, vijabilnost, diferencijaciju, sekreciju citokina i migraciju KS MMĆ. Rezultati: Kratkoročna inhibicija CD73 nije dovela do smanjenja vijabilnosti KS MMĆ, ali je modulirala njihov osteogeni diferencijacioni potencijal. Pokazano je da inhibicija CD73 utiče na sekreciju citokina. Test migracije pokazao je da tretman APCP-om redukuje migratorni kapacitet KS MMĆ. Analize proteina pokazale su smanjenje vimentina, α-SMA i aktina, potvrđujući ulogu CD73 u migraciji KS MMĆ. Zaključak: Kratkoročna inhibicija CD73 nije uticala na vitalnost KŠ MMĆ, ali je smanjila migratorni kapacitet i ekspresiju citoskeletnih proteina. Promena diferencijacije i sekrecije citokina ukazuje na imunomodulatorni pomak, ističući CD73 kao ključnog regulatora KŠ MMĆ sa potencijalnim terapijskim značajem.
Analiza osjetljivosti mikroorganizama izolovanih kod kritično oboljelih pacijenata na antibiotike koji se koriste u empirijskom liječenju infekcija
Uvod: Kritično oboljeli pacijent je osoba čiji je život ugrožen teškim oboljenjem i liječi se na Klinici intenzivne medicine za nehirurške grane (KIM). Na ovakvim klinikama najčešće se javljaju intrahospitalne infekcije koje dodatno komplikuju stanje, produžavaju liječenje i povećavaju troškove. To su infekcije koje nastaju u bolnici i postaju evidentne 48 h od hospitalizacije. Empirijska terapija podrazumijeva eliminisanje pretpostavljenog uzročnika. Da bi se olakšao izbor pravog antibiotika, analiziraju se podaci iz mikrobiološke mape na godišnjem nivou. Cilj: Cilj istraživanja je analizirati osjetljivost mikroorganizama (MOO) iz uzoraka kritično oboljelih pacijenata na empirijski primijenjene antibiotike, te izvršiti poređenje sa stanjem od prije pet godina na KIM-u. Materijal i metode: Retrospektivno opservaciono istraživanje ciljano je vršeno za period od dvije godine, kada je na KIM-u primljeno i liječeno 2495 pacijenata. Mikrobiološka mapa kreirana je u računarskom programu Microsoft Excel 2013. Podaci za mapu su dobijeni iz elektronske baze i mikrobioloških laboratorijskih rezultata sa KIM-a i precizno analizirani. Izolovanost i osjetljivost MOO na svaki primijenjeni antibiotik prikazani su u procentima tabelarno i grafički. Rezultati: Najčešći uzročnici infekcija iz 3817 pozitivnih uzoraka (najviše iz bronhoalveolarnog lavata i krvi) tokom dvije godine na KIM-u su: Acinetobacter spp., Pseudomonas aeruginosa i Klebsiella spp. od Gram-negativnih i Staphylococcus epidermidis od Gram-pozitivnih bakterija. Gram-negativne bakterije bile su najosjetljivije na imipenem i kolistin, dok su Gram-pozitivne bakterije pokazale najveću osjetljivost na vankomicin. Poređenjem podataka zapaženo je da je Acinetobacter spp. dominantno rezistentna, a Staphylococcus aureus najsenzitivnija bakterija na primijenjene antibiotike. Primijećene su minimalne razlike u poređenju sa podacima iz 2017.godine. Zaključak: Ovakvo istraživanje je korisno ljekarima intenzivne njege, jer im olakšava izbor odgovarajuće antibiotske terapije.
osjetljivost mikroorganizama na antibiotike
Alternativne metode ekstrakcije fenolnih jedinjenja iz cikorije (Cichorium intybus) korišćenjem prirodnih eutektičkih rastvarača na bazi glicerola
Uvod: Cikorija (Cichorium intybus L.) ispoljava antioksidativna, antibakterijska, antidijabetesna i antiinflamatorna svojstva zahvaljujući biokativnim komponentama od kojih su najznačajniji flavonoidi i fenolne kiseline. Prirodni duboki eutektički rastvarači (Natural Deep Eutectic Solvents - NADES) sve su češće u upotrebi kao alternativa konvencionalnim rastvaračima pri ekstrakciji aktivnih jedinjenja zbog svoje netoksičnosti. Cilj rada: Ispitivanje efikasnosti ultrazvučne ekstrakcije flavonoida i fenolnih kiselina iz herbe cikorije pomoću NADES-a, i poređenje rezultata sa ekstraktima dobijenim pomoću standardnih rastvarača. Materijal i metode: Ispitano je ukupno šest uzoraka iz herbe cikorije. Izvršena je ekstrakcija pomoću tri različita NADES-a, 70% etanola, metanola i vode. Korišćeni su rastvarači na bazi glicerola: glicerol – limunska kiselina (2:1), glicerol – urea (1 : 1), glicerol – glukoza (2 : 1). NADES-i su pripremljeni metodom mešanja i zagrevanja. Sadržaj fenolnih kiselina i flavonoida određen je primenom visokoefikasne tečne hromatografije. Rezultati: U analiziranim ekstraktima identifikovano je i kvantifikovano deset bioaktivnih jedinjenja: fenolne kiseline galna, hlorogenska, para-hidroksibenzoeva, kumarinska, ferulna, rozmarinska i kafena kiselina, i epikatehin, kvercetin i naringenin, iz grupe flavonoida. U osam od deset ekstrakata dobijenih pomoću NADES-a, sadržaj bioaktivnih komponenti bio je značajno veći u odnosu na ekstrakte dobijene pomoću standardnih rastvarača, 70% etanola, metanola i vode. Zaključak: U ovom istraživanju analizirana je i potvrđena efikasnost ekstrakcije fenolnih kiselina i flavonoida iz herbe cikorije korišćenjem prirodnih eutektičkih smeša. Upotrebom novih, zelenih rastvarača dobijeni su značajno bolji prinosi fenolnih jedinjenja u odnosu na korišćenje konvencionalnim rastvaračima.
Ekološki prihvatljiva ekstrakcija fenolnih jedinjenja iz cikorije (Cichorium intybus) pomoću NADES-a na bazi glukoze
Uvod: Koren cikorije (Cichorium intybus, Asteraceae) predstavlja značajan izvor fenolnih jedinjenja, poznatih po svojim antioksidativnim i zdravstveno korisnim svojstvima. Primena NADES-a (Natural Deep Eutectic Solvents) nudi ekološki prihvatljiv i efikasan pristup za izolovanje ovih bioaktivnih jedinjenja, obezbeđujući visok prinos i stabilnost za potencijalnu primenu u farmaceutskoj i nutraceutičkoj industriji. Cilj: Ispitivanje efikasnosti ultrazvučne ekstrakcije flavonoida i fenolnih kiselina iz korena cikorije pomoću NADES-a i poređenje rezultata sa ekstraktima dobijenim pomoću standardnih rastvarača. Materijal i metode: Ekstrakcija je sprovedena iz cikorije gajene u Institutu za proučavanje lekovitog bilja, pomoću tri NADES rastvarača na bazi glukoze: glukoza–mlečna kiselina (1 : 1) , glukoza–urea (1 : 2) i glukoza–glicerol (1:2). Za poređenje, korišćeni su konvencionalni rastvarači (metanol, etanol i voda). Sadržaj fenolnih jedinjenja i flavonoida određen je pomoću visokoefikasne tečne hromatografije (HPLC). Rezultati: NADES rastvarači su efikasno izolovali fenolne kiseline i flavonoide, uključujući galnu, hlorogensku, p-hidroksibenzoevu, kafenu, kumarinsku i ferulnu kiselinu, kao i epikatehin, kvercetin i naringenin, pokazujući veću efikasnost od konvencionalnih rastvarača. Koncentracije su se kretale od 0,32 do 5,69 mg/g sirovog materijala, pri čemu su hlorogenska i kafena kiselina bile dominantne, a mešavina glukoza–mlečna kiselina pokazala je najveću efikasnost. Zaključak: Rezultati ukazuju da NADES rastvarači zasnovani na glukozi predstavljaju ekološki prihvatljivu i efikasniju zamenu za konvencionalne rastvarače u ekstrakciji fenolnih kiselina i flavonoida iz cikorije, sa potencijalnom primenom u farmaceutskoj i kozmetičkoj industriji.
Kardioprotektivna uloga piridostigmina u srčanoj insuficijenciji izazvanoj izoprenalinom
Uvod: Disbalans autonomnog nervnog sistema (ANS) predstavlja centralni patofiziološki mehanizam u razvoju hronične srčane insuficijencije (HSI). Dominacija simpatičkog nad parasimpatičkim tonusom djeluje kompenzatorno, ali dugoročno dovodi do povećane hemodinamske nestabilnosti, oksidativnog stresa, inflamacije i fibroze miokarda, čime se progresija bolesti značajno ubrzava. Cilj: Ispitivanje potencijalnog protektivnog dejstva inhibitora acetilholinesteraze – piridostigmina na pacovskom modelu HSI. Materijal i metode: Korišteni su Wistar albino pacovi muškog pola. Model HSI je indukovan administracijom 5 mg/kg/dan izoprenalina subkutano (s. c.), tokom 7 dana, dok su kontrolne grupe dobijale s. c. fiziološki rastvor (0,9% NaCl). Naredne 4 nedjelje praćen je razvoj insuficijencije srca. Nakon uspostavljanja modela HSI, životinje su randomizovane u četiri eksperimentalne grupe. Control, Iso, Pyr, Iso + Pyr. Životinje u Control i Iso grupi su pile vodu sa česme, dok su životinje u Pyr i Iso+Pyr dobijale piridostigmin (22mg/kg/dan) rastvoren u vodi za piće, tokom 14 dana. Na kraju eksperimenta izvršena su finalna ehokardiografska (EHO) i elektrokardiografska (EKG) mjerenja. Potom su životinje anestezirane kombinacijom ketamina (90 mg/kg) i ksilazina (10 mg/kg), žrtvovane iskrvarenjem, a zatim su prikupljeni uzorci krvi i tkiva za biohemijske I patohistološke analize. Rezultati: Terapija piridostigminom dovela je do značajno usporenog razvoja HSI, smanjila je stepen dilatacije lijeve komore (pad LVIDd i LVIDs), zadebljanje zadnjeg zida (porast PWDd i PWDs) i poboljšala ukupnu kontraktilnost srca, što je potvrđeno porastom ejekcione frakcije (↑EF). Osim funkcionalnih efekata, zabilježeno je i signifikantno poboljšanje antioksidativnog statusa redukcijom TBARS (Tiobarbituric Acid Reactive Substances) i nitrita (NO2 ), uz porast aktivnosti nivoa katalaze (CAT) i glutationa (GSH). Patohistološka analiza je pokazala značajno smanjenje intersticijske fibroze i ćelijske infiltracije u grupi tretiranoj piridostigminom. Takođe je uočen pad ekspresije matriks metaloproteinaza MMP-2 i MMP-9. Zaključak: Rezultati pokazuju da primjena piridostigmina u dozi od 22mg/kg/dan dovodi do značajnog usporenja HSI uzrokovane izoprenalinom kod pacova.
Učestalost kardiovaskularnih faktora rizika kod žena u perimenopauzi i menopauzi
Uvod: Kardiovaskularne bolesti su najčešći uzrok morbiditeta i mortaliteta među stanovnicima oba pola u Srbiji. Razlog za to je činjenica da su kardiovaskularni faktori rizika poput sedentarnih životnih navika, manje fizičke aktivnosti, nepravilna ishrana i navika pušenja uzrok gojaznosti, dislipidemije, hiperglikemije i hipertenzije. Udruženost faktora rizika značajno povećava obolijevanje od kardiovaskularnih bolesti. Cilj: Cilj našeg istraživanja bio je da utvrdimo učestalost kardiovaskularnih faktora rizika kod žena pre menopauze i kod žena u menopauzi. Metodologija: U ispitivanje je bilo uključeno 200 sredovečnih žena, 131 (65,5%) pre menopauze mlađih od 49 godina i 69 (34,5%) u menopauzi (50–59 godina), koje su se javile na preventivni lekarski pregled lekaru u domu zdravlja u Kosovskoj Mitrovici u periodu od septembra do decembra 2024. g. Rezultati: Nije postojala značajna razlika u odnosu na životne navike, fizičku aktivnost, sedentrarno zanimanje i pušenje kod žena pre menopauze i žena u menopauzi. Žene u menopauzi su češće imale gojaznost i hiperglikmiju (p = 0,002). Hipertenzija je bila značajno češća kod žena u menopauzi (84,1%). Porodično opterećenje nije se značajno razlikovalo, Biohemijske varijable kao što su enzimi jetre i veličina glomerularne filtracije bili su slični kod ove dve grupe žena, Vrednosti TSH značajno su se razlikovale i hipotireoza se značajno češće dijagnostikuje kod žena pre menopauze (p = 0,027).
Učestalost kardiometaboličkih poremećaja kod žena pre menopauze i u menopauzi
Uvod: Kardiometaboličke bolesti, uključujući dijabetes melitus tipa 2 i kardiovaskularne bolesti, među vodećim su uzrocima morbiditeta i mortaliteta u Srbiji. U mlađem životnom dobu, prevalenca kardiovaskularnih bolesti je veća kod muškaraca nego kod žena, ali ova prednost postepeno nestaje sa starenjem, posebno nakon menopauze, i tada su žene pod većim kardiovaskularnim rizikom. Cilj: Cilj našeg istraživanja bio je da ukažemo na učestalost kardiometaboličkih poremećaja i povezanost istih sa hipertenzijom kod žena pre menopauze i u menopauzi. Metodologija: U ispitivanje je bilo uključeno 200 sredovečnih žena, 131 (65,5%) pre menopauze mlađih od 49 godina i 69 (34,5%) u menopauzi (50–59 godina), koje su se javile na preventivni lekarski pregled lekaru u Domu zdravlja u Kosovskoj Mitrovici u periodu od septembra do decembra 2024. g. Rezultati: Hipertenzija je statistički značajno učestalija kod žena u menopauzi (84,1%), u odnosu na žene pre menopauze (p < 0.001). Žene u menopauzi su značajno češće imale metaboličke poremećaje, povećanu telesnu masu i gojazost i to kod 66,7% ispitanica i veći obim struka kod 63,8% (p = 0.003) ispitanica. Nivo ukupnog holesterola, LDL-holesterola i triglicerida su bili statistički značajno viši kod žena u menopauzi u odnosu na žene pre menopauze (p = 0.002). Dijabetes melitus je statistički značajno učestaliji kod žena u menopauzi, gde je zastupljen kod 27% žena (p = 0.002). Većina drugih biohemijskih varijabili bila je slična kod obe grupe ispitanica. Zaključak: Žene u menopauzi su značajno češće imale hipertenziju, gojaznost, dislipidemiju i dijabetes melitus 2. Zato su neophodni preventivni pregledi žena u perimenopauzi i menopauzi, kako bi se pravovremeno prepoznali i lečili kardiometabolički poremećaji i tako sprečile teže kardiovaskularne bolesti.
Učestalost postoperativne mučnine, povraćanja i novonastale hipertenzije posle elektivnog carskog reza
Uvod: Postoperativna mučnina i povraćanje predstavljaju najčešće neželjene reakcije na anesteziju posle operativnog zahvata. Pacijenti koji se svrstavaju u visokorizične grupe najčešće predstavljaju mlade pacijentkinje koje ne puše, imaju kinetozu, i prijavljuju da su ranije imale postoperativnu mučninu i povraćanje. Cilj rada: Utvrditi incidencu postoperativne mučnine i povraćanja kod pacijentkinja koje su podvrgnute elektivnom carskom rezu i utvrditi učestalost razvoja novonastale hipertenzije nakon carskog reza. Materijal i metode: Ispitivanje je dizajnirano kao prospektivna kohortna studija. Kohortu je činila 51 punoletna pacijentkinja trudnica. Grupu 1 je činilo 47 pacijentkinja koje su dobile spinalnu anesteziju. Grupu 2 je činilo 4 pacijentkinje koje su dobile opštu anesteziju. Za statističku obradu korišćen je Jamovi program, dok su za određivanje korelacija korišćeni Spearman’s correlation test i binarna logistička regresija. Rezultati: Incidenca postoperativne mučnine i povraćanja je iznosila 19,61%. Nismo uočili statistički značajnu povezanost Apfel skora sa pojavom postoperativne mučnine i povraćanja posmatrajući postoperativni period korišćenja opioida prvih 24 sata, ali smo dobili statistički veoma značajnu korelaciju posmatrajući period prvih 12 sati. Binarnom logističkom regresijom nismo dobili statistički značajnu povezanost posmatrajući faktore rizika kao što su: kinetoza, pušenje i korišćenje opioida. Incidenca novonastale arterijske hipertenzije posle carskog reza je iznosila 9,8%. Zaključak: Postoperativna mučnina i povraćanje mogu dovesti do raznih komplikacija i smanjenja kvaliteta života posle samog operativnog zahvata. Prevencija je ključna jer su pravovremena procena, prevencija i samo praćenje simptoma i znakova bitni za bolje postoperativino napredovanje pacijenata.
Procena kognitivne funkcije kod bolesnika na peritoneumskoj dijalizi
Uvod: Kognitivni poremećaji predstavljaju značajan zdravstveni problem kod bolesnika na peritoneumskoj dijalizi, koji mogu imati ozbiljan negativan uticaj na kvalitet života i ishod lečenja. Stoga, rano otkrivanje faktora rizika za razvoj kognitivnih poremećaja kod ovih bolesnika od izuzetne je važnosti. Cilj rada: Ciljevi ove studije bili su ispitivanje kognitivnog statusa kod bolesnika lečenih peritenumskom dijalizom i utvrđivanje povezanosti tog statusa sa sociodemografskim karakteristikama bolesnika i anemijom. Materijal i metode: Istraživanje je sprovedeno kao studija preseka, u kojoj je obuhvaćeno 36 bolesnika koji se leče peritoneumskom dijalizom. Kao instrument istraživanja koristila se Montrealska procena kognicije (Montreal Cognitive Assessment –MoCA) i opšti upitnik za dobijanje sociodemografskih karakteristika bolesnika na peritoneumskoj dijalizi. Zastupljenost anemije određivana je na osnovu vrednosti hemoglobina. Rezultati: Učestalost kognitivne disfunkcije kod bolesnika na peritoneumskoj dijalizi iznosila je 69,4%, dok je anemija prema vrednostima hemoglobina bila zastupljena među 58,3% bolesnika. Utvrđeno je da su godine starosti, urbano mesto stanovanja i niske vrednosti hemoglobina faktori koji su značajno povezani sa kognitivnom disfunkcijom kod bolesnika na peritoneumskoj dijalizi. Zaključak: Očuvane kognitivne sposobnosti su važan prekursor za adekvatno sprovođenje peritoneumske dijalize i za očuvanje kvaliteta života bolesnika, te se zaključuje da su neophodna dalja istraživanja radi identifikovanja odgovarajućih strategija za prevenciju i lečenje anemije kao faktora koji utiče na kognitivne funkcije kod ovih bolesnika.
Znanja, veštine i praksa medicinskih sestara u postupanju sa manžetnom endotrahealnog tubusa
Uvod: Endotrahealna intubacija je ključna veština za obezbeđivanje disajnog puta kod kritično obolelih pacijenata, dok adekvatan pritisak u manžetni endotrahealnog tubusa sprečava aspiraciju i obezbeđuje adekvatnu ventilaciju. Nedovoljan ili prekomeran pritisak mogu izazvati ozbiljne povrede traheje i druge komplikacije, zbog čega je važno da medicinske sestre i tehničari slede standardizovane smernice i protokole za održavanje optimalnog pritiska. Cilj: Ispitati znanja, veštine i praksu u postupanju sa manžetnom endotrahealnog tubusa medicinskih sestara. Materijal i metode: Istraživanje je sprovedeno u Kliničkom centru Vojvodine u januaru 2025. godine, sa pet radnih dana za popunjavanje upitnika. Obuhvaćene su 32 medicinske sestre (N = 32) zaposlene u jedinicama intenzivne nege i/ili u operacionim salama. Kao instrument korišćen je samostalno kreiran upitnik od 23 stavke podeljen na opšte karakteristike, procenu znanja, veština i prakse u vezi sa upravljanjem manžetnom endotrahealnog tubusa. Četrnaest stavki je bodovano: deset iz oblasti znanja, tri koje procenjuju veštine i jedna iz oblasti prakse (tačan odgovor = 1, netačan = 0), dok su ostale bile deskriptivne. Ukupni skor izračunat je u rasponu 0–14 i izražen kao procenat tačnih odgovora. Rezultat ≥ 50% smatran je pokazateljem zadovoljavajućeg odgovora u sva tri segmenta, dok je rezultat ≤ 50% označavao nezadovoljavajući odgovor. Rezultati: Medicinske sestre pokazale su zadovoljavajući nivo znanja i prakse, ali slabije veštine u upravljanju manžetnom endotrahealnog tubusa, što ukazuje na nesklad između teorijskog znanja i praktičnih veština. Prosečan broj tačnih odgovora iznosio je 61,4%, a najbolji 85,7% tačnih odgovora. Vrednost skora veću od 50% ostvarilo je 75% (N = 24) medicinskih sestara. Utvrđeno je da iskustvo doprinosi oblikovanju znanja i veština. Zaključak: Iako je utvrđen zadovoljavajući nivo teoretskog znanja, praktične veštine u postupanju sa manžetnom endotrahealnog tubusa pokazale su se kao nedovoljno razvijene. Rezultati ukazuju na značaj kontinuirane edukacije i praktičnih obuka u cilju unapređenja kvaliteta nege i bezbednosti intubiranih pacijenata.
Anatomske varijacije pregrade klinastog sinusa
Uvod: Klinasti sinus (sinus sphenoidalis) predstavlja paranazalnu šupljinu koja je pregradom podeljena na dve približno jednake polovine. Pregrada klinastog sinusa (septum sinuum sphenoidalium) pokazuje izvesne varijacije u sastavu, obliku, veličini i broju. Cilj: Cilj istraživanja je bio da se proceni osnovni sastav, oblik, visina i mesto pripoja glavne pregrade klinastog sinusa, kao i da se evidentira eventualno prisustvo i broj pripoja pomoćne pregrade klinastog sinusa. Materijal i metode: Ova retrospektivna studija sprovedena je na 200 ispitanika (100 muškaraca i 100 žena), analizom snimaka klinaste kosti načinjenih kompjuterizovanom tomografijom (CT) u koronalnoj, sagitalnoj i aksijalnoj ravni, sa položajem ispitanika u supinaciji. Morfološka analiza je obuhvatila osnovni sastav, oblik, visinu i mesto pripoja glavne pregrade klinastog sinusa, pomoću softverskog sistema PACS. Statistička analiza je izvršena pomoću softverskog programa za statističku analizu i tabelarno prikazivanje SPSS Statistics 28.0. Rezultati: Kompletno koštanu pregradu imalo je 27% ispitanika, a inkompletno koštanu 68,5% ispitanika. Pregrada sinusa nije pronađena kod 4,5% ispitanika. Prav tip pregrade imalo je 35,5% ispitanika, a iregularan 60%. Prosečna visina pregrade klinastog sinusa u ukupnom uzorku je iznosila 20,083 ± 4,711 mm. Pregrada sinusa se za donju stranu turskog sedla pripaja kod 76,5% ispitanika, dok se u blizini kavernoznog sinusa pripaja kod 19% ispitanika. Prisustvo pomoćne pregrade utvrđeno je kod 39,5% klinastih sinusa. Najčešći tip pneumatizacije bio je selarni za oba pola, 71% klinastih sinusa. Zaključak: Poznavanje anatomskih varijacija glavne pregrade klinastog sinusa, kao i preoperativna evaluacija klinastog sinusa, neophodna je za precizniji pristup prilikom transsfenoidalnih ili funkcionalno endoskopskih hiruških procedura.
Prognostički značaj odnosa broja neutrofila i limfocita, C–reaktivnog proteina i prokalcitonina u nastanku postoperativne infekcije
Uvod: Odnos neutrofila i limfocita (NLR), C-reaktivni protein (CRP) i prokalcitonin (PCT) jesu inflamatorni markeri koji dinamičkim povećanjem imaju značaja u razvoju postoperativne infekcije, koja, kao teška komplikacija, ima velikog uticaja. Adekvatan prediktor bi uticao na ranije započinjanje lečenja, smanjenje mortaliteta, morbiditeta i troškova lečenja. Cilj: Istraživanje prognostičkog značaja NLR, CRP i PCT za nastajanje infekcije kao komplikacije za 24 h, 48 h i 72 h nakon operativnog lečenja pacijenata sa dijagnozom karcinoma. Procena značaja apsolutnih vrednosti neutrofila (Ne) uzetih u prvih 24 h za rizik od komplikacija. Materijal i metode: Istraživanje je obavljeno na Institutu za onkologiju Vojvodine kao retrospektivna studija. Obuhvata 60 pacijenata sa dijagnozom karcinoma koji su operisani na Klinici za operativnu onkologiju. Analizirani su laboratorijski markeri infekcije, NLR, CRP, PCT, demografski i epidemiološki klinički podaci. Rezultati: NLR ima statistički značaj (p < 0,05) kao prediktor. Ne, kao komponenta ovog markera, rastu kao odgovor prve linije odbrane organizma, dok su limfociti smanjeni usled stresnog odgovora. U prvih 24 h Ne nisu statistički značajni zbog očekivanih postoperativnih promena, dok su nakon 72 h značajan prediktor infekcije (p < 0,05). CRP održava više vrednosti dok traje infektivni proces sa maksimalizacijom u prvih 72 h, te ima statistički značaj (p < 0,05). PCT kao dinamičan parametar sa bržim porastom vrednosti usled infekcije i bržom normalizacijom nije pokazao statistički značaj (p > 0,05) za predikciju infekcije. Zaključak: Onkološka dijagnoza i hirurško intervenisanje su uticali na imunološke parametre, smanjen je značaj početno visokih vrednosti NLR, CRP i PCT. Za razvoj infektivnih komplikacija statistički značaj ima CRP posmatran nakon 72 h. PCT se nije istakao kao prediktor. Apsolutne vrednosti Ne 24 h postoperativno se ne mogu uzeti sa sigurnošću kao prediktor nastanka komplikacija zbog promene u vrednostima izazvane operacijom. U nedostatku senzitivnijih markera, NLR ima prednost i opravdanost u upotrebi.
Rezistencija gram-negativnih bakterija izolovanih iz hemokultura u post-COVID eri
Uvod: Gram-negativni bacilli (GNB) su česti uzročnici sepse u jedinicama intenzivne nege. Procenat multirezistentnih (MDR), ekstenzivnorezistentnig (XDR) i panrezistentnih (PDR) sojeva je u porastu. Veći broj hospitalizacija i povećana primena antibiotika u bolničkim uslovima tokom pandemije COVID-19 može imati uticaja na rezistenciju. Cilj rada: Cilj ovog istraživanja bio je utvrditi profil antimikrobne rezistencije, učestalost kategorija MDR, XDR i PDR među izolovanim GNB, ispitati povezanost MDR statusa izolata sa osnovnim demografskim karakteristikama pacijenata. Materijali i metode: U retrospektivnom istraživanju sprovedenom na Institutu za plućne bolesti Vojvodine, tokom 2022. i 2023. godine, analizirano je 213 GNB izolovanih iz pozitivnih hemokultura. Identifikacija bakterija izvršena je Vitek 2 Compact sistemom. Ispitivanje osetljivosti na antibiotike izvršeno je disk-difuzionom metodom prema EUCAST smernicama. Rezultati: Iz pozitivnih hemokultura su izolovane: K. pneumoniae (48,0%), A. baumannii complex (30,0%), P. aeruginosa (8,0%), E. coli (5,0%), E. cloacae complex (2,0%), P. stuartii (2,0%), P. mirabilis (2,0%), Citobacter spp. (1,0%), S. marcescens, (1,0%), M. morganii (1,0%). Među izolatima enterobakterija 82,6% je rezistentno na cefalosporine 3. i 4. generacije, 77,3% na karbapeneme, najčešće K. pneumoniae, 45,0% na kolistin. Izolovano je 12,1% PDR enterobakterija, sve K. pneumoniae. Od izolata A. baumannii, 98% je rezistentno na karbapeneme, a 6,2% izolata pripada PDR grupi. Izolovano je 35% izolata P. aeruginosa rezistentnih na karbapeneme, dok je 71% senzitivno na piperacillin/tazobaktam. Mlađi pacijenti (< 65) su češće obolevali od infekcija MDR enterobakterijama (98,3%) (χ² = 4,226, p < 0,05). Infekcije MDR P. aeruginosa bile su češće u 2023. godini (55,6%) (χ² = 7,269, p < 0,05). Zaključak: Uočen je visok procenat MDR sojeva GNB, sa PDR sojevima enterobakterija i A. baumannii. Statistički je značajno povećanje infekcija MDR sojevima enterobakterija kod mlađih pacijenata i MDR sojevima P. aeruginosa u 2023. godini.
Hitna stanja u kardiologiji i razlozi prijema u prijemnoj kardiološkoj ambulanti
Uvod: Hitna stanja u kardiologiji su stanja koja označavaju trenutnu vitalnu ugroženost pacijenta. Kardiovaskularna stanja predstavljaju jedne od najčešćih i najozbiljnijih hitnih stanja. Često ostaju neprepoznata jer simptomi mogu biti nejasni ili nedovoljno specifični. Cilj rada: Identifikacija najučestalijih hitnih stanja koja su razlog upućivanja bolesnika u kardiološku ambulantu, načina dolaska, te udela hospitalizovanih u odnosu na uputnu dijagnozu. Materijal i metode: Sprovedena je retrospektivna studija, analizom medicinske dokumentacije 418 pacijenata (157 ženskog pola i 261 muškog pola) primljenih u prijemnu kardiološku ambulantu Instituta za kardiovaskularne bolesti Vojvodine u periodu od 1. 1. do 15. 1. 2023. Analizirani su podaci o demografskim karakteristikama pacijenata, uputnim dijagnozama, načinu prehospitalnog zbrinjavanja, vitalnom statusu pri pregledu, načinu zbrinjavanja u prijemnoj ambulanti, vitalnim parametrima i podaci o broju hospitalizovanih bolesnika. Rezultati: Najčešća dijagnoza kod hospitalizovanih pacijenata je bila IM. Dokazano je da se kongestivna srčana slabost češće javlja kod osoba koje imaju ≥ 65 godina. Dijagnoze IM, APNS, edem pluća, respiratorna insuficijencija dolaze SHMP, dok bol u grudima neodređenog porekla i hipertenzija većinom dolazi sopstvenim prevozom. Najveći broj pacijenata je zbrinut u prijemnoj kardiološkoj ambulanti. Zaključak: Veći broj muškaraca dolazi u prijemnu kardiološku ambulantu u poređenju sa ženama. Najučestalija dijagnoza u prijemnoj kardiološkoj ambulanti bila je hipertenzija, a najveći broj pacijenata se u prijemnu kardiološku ambulantu javio sa hospitalnim uputom. Većina pacijenata koji su se javili u prijemnu kardiološku ambulantu imala su 65 i više godina.
Efekti fizioterapijskih intervencija na hod i balans kod pacijenata nakon moždanog udara
Uvod: Moždani udar označava naglo nastali fokalni, nekonvulzivni neurološki poremećaj, do koga dolazi uslijed vaskularnog oštećenja, zbog čega se razvijaju različita klinička stanja usljed poremećaja moždane funkcije. Raznovrsnost fizioterapeutskih intervencija i primjena napredne tehnologije posljednjih decenija su doživjeli ekspanziju u rehabilitaciji osoba sa moždanim udarom. Cilj: Cilj ovog rada je da se na osnovu literaturnih podataka dođe do zaključka o adekvatnom protokolu za fizioterapijsku intervenciju za hod i balans kod pacijenata nakon moždanog udara. Materijali i metode: Za potrebe preglednog rada, na osnovu kriterijuma za uključenje i isključenje, odabrano je 10 istraživanja dostupnih u bazi Google Akademik. Obuhvaćen je uzorak od 544 ispitanika sa stanjem nakon moždanog udara koji su ušli u rehabilitacioni program sa različitim fizioterapijskim postupcima u eksperimentalnim i opštim programom u kontrolnim grupama. Za zajedničke mjerne instrumente procjene odabrani su Fugl–Majer (FMA-LE) i Bergova skala balansa (BBS). Rezultati: Analizom fizioterapeutskih postupaka najveći napredak, prema navedenim radovima, imaju udruženi konvencionalni postupci sa: virtuelnom realnosti (FMA-LE: 12,68/30,26; BBS: 18,38/44,09), hidrokineziterapija (FMA-LE: 9,82/21,45; BBS: 7,93/27,40), vježbe stabilizacije trupa u kombinaciji sa muzikom (FMA-LE:11,34/23,41; BBS: 21,34/37,88) i egzoskeletni trening (FMA-LE: 17,3/23,0; BBS: 15,3/36,6). Zaključak: Kombinacija konvencionalnih i naprednih fizioterapijskih intervencija daje najbolje rezultate u rehabilitaciji pacijenata nakon moždanog udara. Virtuelna realnost se pokazala naročito efikasnom kod radnoaktivne populacije, dok su kod starijih pacijenata veći učinak imale vježbe stabilizacije trupa uz muziku, što naglašava značaj individualizovanog pristupa.
Lipidni profil kod pedijatrijskih pacijenata sa hipovitaminozom D
Uvod: Proaktivno dijagnostikovanje poremećaja lipidnog statusa može značajno doprineti terapijskom pristupu pacijenata sa hipovitaminozom De i obezbeđivanju boljeg kvaliteta života, ukoliko se značaj stanja primeti već u pedijatrijskom dobu. Cilj: Cilj istraživanja bio je ispitivanje postojanja korelacije u promenama u lipidnom statusu i stepena deficita vitamina De u okviru pedijatrijske grupe pacijenata sa postojećom dijagnozom hipovitaminoze De. Materijal i metode: Celokupno istraživanje obuhvatilo je 32 pacijenta, od toga 10 dečaka i 22 devojčice koji su lečeni na Institutu za zdravstvenu zaštitu dece i omladine Vojvodine u toku 2024. godine. Laboratorijski parametri koji su razmatrani uključuju: TAG, Chol, HDL, LDL, VLDL i nivo vitamina De, zajedno sa BMI, polom i uzrastom. Interpretacija rezultata izvedena je primenom statističkih metoda ANOVA i Kruskal-Wallis. Rezultati: Uzimajući u obzir obim ispitivane grupe i interindividualne razlike, studija nije pokazala statistički značajne razlike nivoa parametara lipidnog statusa u zavisnosti od nivoa vitamina De, kao ni u pogledu ispitivanih parametara koji su uzeti u obzir (BMI, pol i uzrast). Zaključak: Možemo da tvrdimo da postoji korelacija, ali ne i kauzalnost kada je u pitanju uticaj nivoa De na nivoe TAG, HDL i VLDL kod pedijatrijske populacije pacijenata sa dijagnostikovanom hipovitaminozom. Prema tome, lipidni status, zajedno sa nivoima vitamina De može biti od kliničkog značaja kao kardiometabolički faktor rizika u patogenezi komplikacija hipovitaminoze De kod dece i njihovoj prevenciji.
Vazodilatacijski efekti diazepama na humanim umbilikalnim i mezenteričnim arterijama: in vitro eksperimentalna studija
Uvod: Benzodiazepini, prvenstveno poznati po centralnim efektima, sve više se povezuju i sa direktnim djelovanjem na periferni vaskularni tonus. Iako su eksperimentalna istraživanja na životinjskim modelima pokazala da diazepam može indukovati CNS-nezavisnu vazorelaksaciju, podaci o efektima na humanim krvnim sudovima su ograničeni. Cilj: Svrha ovog istraživanja je ispitivanje uticaja diazepama na tonus humanih umbilikalnih i mezenteričnih arterija. Materijal i metode: Osnovna metoda procjene vaskularnog odgovora bila je primjena kupatila za rad sa izolovanim tkivima. Uzorkovane su humane umbilikalne arterije (HUA) od zdravih trudnica nakon elektivnog carskog reza i humane mezenterične arterije (HMA) od pacijenata podvrgnutih elektivnim intestinalnim operacijama. Iz izolovanog tkiva pripremljeni su segmenti HUA i HMA dužine 3–4 mm i postavljeni u komore kupatila. Viabilnost preparata je potvrđena kontrakcijom izazvanom kalijum-hloridom (KCl-om) pri koncentraciji od 6 x 10-2 M. HUA su potom prekontrahovane serotoninom (10-10-10-4 M) a HMA fenilefrinom (10-8-10-4,5 M). Diazepam je kumulativno doziran do postizanja željenih koncentracija (10-8-10-4 M). Vazokonstrikcija arterija izazvana serotoninom i fenilefrinom je izražena procentualno u odnosu na maksimalnu KCl-om izazvanu kontrakciju a vazorelaksacija arterija izazvana diazepamom kao procenat u odnosu na maksimalnu prekontrakciju. Rezultati: Serotonin je izazvao koncentraciono-zavisnu vazokonstrikciju HUA, koja je pri koncentraciji od 10-4 M iznosila ~225% kontrakcije izazvane KCl-om. Fenilefrin je izazvao koncentraciono-zavisnu vazokonstrikciju HMA, koja je pri koncentraciji od 10-4,5 M iznosila ~250% kontrakcije izazvane KCl-om. Diazepam je kod oba tipa arterija izazvao koncentraciono-zavisnu vazorelaksaciju: ~96% za HUA i ~89% za HMA pri koncentraciji od 10-4 M. Zaključak: Rezultati pokazuju da diazepam izaziva snažnu, koncentraciono-zavisnu vazorelaksaciju na izolovanim, prekontrahovanim humanim umbilikalnim i mezenteričnim arterijama, što potvrđuje postojanje njegovog perifernog efekta.
Ispitivanje uticaja starenja i simpatomimetika izoprenalina na funkciju miokarda u Langendorfovom modelu srca pacova
Uvod: Langendorfov model izolovanog srca je eksperimentalni model koji se koristi u kardiovaskularnim istraživanjima na polju fiziologije, farmakologije i toksikologije. Zasnovan je na ex vivo retrogradnoj perfuziji srca izolovanog iz eksperimentalne životinje, pri čemu sistem transdjusera i amplifajera omogućava mjerenje hemodinamskih parametara i procjenu efekata prethodno primijenjene farmakološki aktivne supstance na miokard. Cilj: Cilj ovog ispitivanja bilo je utvrđivanje razlika u kardiovaskularnom odgovoru uslovljenih starenjem, kao i tretiranjem eksperimentalnih pacova neselektivnim β-agonistom izoprenalinom, za kojeg već postoje dokazi da ima potencijal za uzrokovanje akutnog zatajenja srca. Materijal i metode: Mužjaci Wistar albino pacova podijeljeni su u testnu grupu (3 starija pacova) i kontrolnu grupu (6 mladih pacova), pri čemu su mjerene vrijednosti hemodinamskih parametara (brzine promjene pritiska u sistoli, brzine promjene pritiska u dijastoli, sistolnog pritiska u lijevoj komori, dijastolnog pritiska u lijevoj komori, frekvence srčanog rada i koronarnog protoka) pri rastućim perfuzionim pritiscima. U drugom dijelu ispitivanja isti parametri su mjereni u testnoj grupi (Iso, n = 3) tretiranoj izoprenalinom prva dva dana i fiziološkim rastvorom narednih sedam dana, i u kontrolnoj grupi (Con, n = 3) kojoj je primijenjen samo fiziološki rastvor tokom svih devet dana. Rezultati: Između mladih i starih pacova uočene su statistički značajne razlike u funkciji srca pri svim vrijednostima perfuzionog pritiska. U funkciji srca pacova kojima je primijenjen izoprenalin i netretiranih pacova takođe su uočene razlike, iako iste nisu statistički značajne. Zaključak: Starenje dovodi do značajnih promjena u funkciji srčanog mišića. Izoprenalin posjeduje potencijal da naruši funkciju miokarda, ali su potrebna daljnja ispitivanja.
hemodinamske promjene uzrokovane starenjem
Uticaj valproinske kiseline i temozolomida na jetru deksametazonom suprimiranih pacova
Uvod: Temozolomid i valproinska kiselina se koriste u terapiji glioblastoma. Animalni eksperimenti na ovu temu zahtevaju snažnu imunosupresiju deksametazonom radi sprečavanja odbacivanja implantiranih ćelija tumora. Nedovoljno je radova o kombinovanom uticaju ova tri leka na jetru. Cilj rada: Ispitati uticaj valproinske kiseline i temozolomida na jetru deksametazonom imunosuprimiranih pacova pomoću histoloških metoda. Materijal i metode: U eksperimentu su korišćeni Wistar albino pacovi, 20 mužjaka. Životinje su anestezirane i izvršena je inokulacija humane ćelijske linije glioblastoma U87 u putamen. Deksametazon (1.5 mg/kg) je davan svaki drugi dan počevši od dana pre inokulacije. Za sprečavanje infekcije korišćen je cefadroksil. Životinje su bile podeljene u 4 grupe: kontrolnu, koja je dobijala deksametazon, T grupu, koja je pored deksametazona dobijala i temozolomid, V grupu, koja je dobijala deksametazon i valproinsku kiselinu, i TV grupu, koja je dobijala deksametazon, temozolomid i valproinsku kiselinu. Temozolomid je davan od 8. do 10. dana, a valproinska kiselina od 6. do 12. od dana inokulacije. Žrtvovanje je izvršeno 14. dana, zatim su napravljeni isečci iz jetri i nakon standardne histološke tehnike urađeno je hematoxylin-eosin, Masson's trichrome i periodic acid–Schiff bojenje. Rezultati: Na svim uzorcima se pojavljuje balonirajuća degeneracija jetre i pozitivno periodic acid–Schiff bojenje, koje ukazuje na akumulaciju glikogena. Najveća balonirajuća degeneracija prisutna je u T grupi, a akumulacija glikogena u TV grupi. Najmanje promene su uočene u V grupi. Zaključak: Tretiranje pacova imunosuprimiranih visokom dozom deksametazona sa temozolomidom je pogoršalo balonirajuću degeneraciju hepatocita, dok je sa temozolomidom i valproinskom kiselinom ublažilo balonirajuću degeneraciju, ali intenziviralo akumulaciju glikogena. U kombinaciji sa valproinskom kiselinom, deksametazon je ublažio balonirajuću degeneraciju i akumulaciju glikogena.
Stavovi studenata medicinske rehabilitacije prema fizičkoj aktivnosti
Uvod: Fizička aktivnost (FA) podrazumeva bilo koji oblik mišićne aktivnosti koji povećava potrošnju energije u odnosu na stanje mirovanja. Njene koristi su vidljive na fizičkom i psihičkom nivou kod svih uzrasta i polova, a studentima fizioterapije posebno pomažu u savladavanju izazova i pružanju podrške pacijentima tokom rehabilitacije. Cilj rada: Utvrditi faktore koji oblikuju stavove studenata prema fizičkoj aktivnosti i vežbanju. Materijal i metode: Prospektivno istraživanje sprovedeno je u periodu od 1. 1. 2025. do 1. 2. 2025, nakon odobrenja Etičke komisije Medicinskog fakulteta Univerziteta u Novom Sadu. U studiji je učestvovalo 72 studenta prve i četvrte godine osnovnih akademskih studija Medicinske rehabilitacije. Ispitanici su popunili generički upitnik od 5 pitanja, prilagođen potrebama istraživanja, a zatim i skalu koristi / barijera vežbanja (EBBS) za procenu stavova prema fizičkoj aktivnosti. Rezultati: Uzorkom su obuhvaćene osobe prosečne starosti 20,79 godina, među kojima je bilo 53 (73,6%) osobe ženskog pola. Ne postoji statistički značajna razlika između studenata prve i četvrte godine godine u totalnom EBBS skoru (p > 0,001). Postoji statistički značajna razlika u ukupnom EBBS skoru između muškaraca i žena, odnosno muškarci imaju pozitivniji stav prema vežbanju (p < 0,05). Zaključak: Fizioterapeuti, u svom budućem radu, moraju biti svesni koristi i prepreka fizičke aktivnosti kako bi adekvatno prilagodili intervencije i savete pacijentima. Uzimanjem u obzir razlika među polovima obezbeđuje se efikasnija fizioterapijska praksa.
Radiološka procjena impaktiranih maksilarnih očnjaka: vrsta, lokalizacija, položaj i odnosi sa susjednim zubima
Uvod: Maksilarni očnjaci su drugi najčešći impaktirani zubi, nakon umnjaka. Razlozi impakcije su brojni – od visoko postavljenih zametaka, dužeg puta nicanja, do traume. Učestalost impakcije iznosi 1–3%. Cilj: Cilj istraživanja bio je uraditi radiološku procjenu impaktiranih maksilarnih očnjaka, vrstu i njen položaj u odnosu na mjesto i sektore, te kontakt sa susjednim zubima. Materijali i metode: Istraživanje je sprovedeno na Dentalnoj klinici Medicinskog fakulteta. Istraživanjem su obuhvaćeni pacijenti sa impaktiranim maksilarnim očnjacima. Praćeni su sljedeći parametri: pol pacijenta, obostrana ili jednostrana impakcija, učestalost impakcije u odnosu na mjesto, u odnosu na sektor, te su praćeni kontakti sa susjednim zubima. Rezultati: Istraživanje je uključivalo 32 pacijenta s impaktiranim maksilarnim očnjacima, 18 muških i 14 ženskih. Utvrđen je najveći postotak jednostrane impakcije lijevog očnjaka i to 53,12% (17 pacijenata). Impakciju desnog očnjaka imalo je 6 pacijenata (18,75%), dok je obostranu impakciju imalo 28,12% ili 9 pacijenata. 16 pacijenata (50%) imalo je vestibularni položaj impaktiranog očnjaka, 12 pacijenata (37,5%) palatinalni položaj, dok su položaj na sredini alveolarnog grebena imala 4 pacijenta (12,5%). Analizom u odnosu na sektore najveći broj se nalazi u sektoru II i to 23 pacijenta (71,87%), u sektoru III se nalazi 9 (28,12%), dok u sektoru I nije uočen nijedan očnjak. Prateći kontakt impaktiranog očnjaka sa susjednim zubima, utvrđeno je, u 7 slučajeva ostvaruje kontakt. Njih 6 (85,71%) sa lateralnim sjekutićem, dok 1 (14,29%) sa prvim premolarom. Zaključak: Najčešće je bila uočena impakcija gornjeg lijevog očnjaka. Najučestaliji položaj je vestibularno, u sektoru II. Najčešći kontakt impaktiranog očnjaka je sa lateralnim sjekutićem.